Kaygı Bozukluğu Tedavisi

Kaygı (anksiyete), yaşamımızı sürdürmemizi, tehlikelere karşı korunmamızı sağlayan ve otonom sinir sistemi tarafından düzenlenen işlevlerdir. Tehdit veya tehlike karşısında duygusal, davranışsal ve fiziksel alanlarda otomatik olarak ortaya çıkan birtakım öznel yaşantıları tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Genelde kaygı (korku, stres, bunaltı, endişe) insanın hayatta kalması ve soyunu sürdürmesi açısından doğal ve vazgeçilmez bir tepkidir. Kaygı olmadan hayatta kalmak mümkün değildir.

Kaygı yaşayan bir insan endişe, sinirlilik-gerginlik hisseder; tehlike yaratan durum veya nesne dışında herhangi başka bir şey üzerine yoğunlaşamaz. Birtakım hormonların etkisiyle sinir sisteminin acil korunma yapısı olarak çalışan otonom sinir sistemi uyarılır ve genellikle “savaş ya da kaç” olarak adlandırılan klasik stres tepkisi ortaya çıkar.

Kaygı Bozuklukları

Kaygının belirtileri: İshal, ağız kuruluğu, baş dönmesi, sersemleme hali, terleme, kas gerginliği, tansiyon yükselmesi, çarpıntı, midede rahatsızlık (kelebekler uçuşuyormuş hissi), göz bebeklerinde genişleme, titreme, bayılma hissi, sık idrara çıkma, kol ve bacaklarda yanma, karın ağrısı, dikkat dağınıklığı, çevreye ve kendine yabancılaşma algısı, konsantrasyon güçlüğü, delirme ve ölme korkusu, unutkanlık, donakalma. Bu belirtilerin kişi tarafından tehlikeli algılanması sonrasında kaygı bozukluğu dediğimiz rahatsızlıklar oluşur.

Nedenleri ve risk faktörleri: Kaygı bozukluklarının ortaya çıkışında birden çok faktörün rol oynadığına inanılır: genetik, ailesel geçmiş ve yetişme biçimi, şartlanma, son dönem stresleri, kişisel inanç ve tutumlar, duygularını ifade edebilme yeteneği. Ailede kaygı ve depresyon hikayesi genetik bir yüklülüğe ve riske işaret eder. Kaygı bozukluklarının kadınlarda görülme sıklığı erkeklere göre yaklaşık iki kat fazladır.

Yaşam içinde karşılaşılan stresler; sosyo-ekonomik çöküntü, hastalıklar, aşırı sorumluluk alış, gönülsüz işsizlik, birikmiş stres, değişen toplumsal yaşam biçimimiz, toplumsal değişimlere uyum zorlukları, sosyal beklentiler, kişiler arası rekabet, mükemmeliyetçilik, evlilik içinde yaşanmaya başlayan rol değişiklikleri, belirgin kişisel kayıplar ve yetersiz sosyal destek de çevresel risk faktörleridir.

Yaygın Kaygı Bozukluğu

Yaygın kaygı bozukluğunda belirtiler çok sayıda ve çeşitlidir. Hastalar huzursuz ve gergin bir görünüme sahiptir. Gerçek bir neden yokken ya da nedeni olsa bile durumla uygunsuz ve aşırı, kontrol edilemez nitelikteki endişe hastalığın temel belirtisidir. Çoğu zaman kişi endişelerinin aşırı olduğunun farkındadır, ancak endişelenmelerini denetleyemez ve bir türlü sakinleşemez. Yorgunluk, dikkat bozukluğu ve konsantrasyon güçlüğü, en ufak sesle kolayca irkilme, uykuya dalamama ve gece sık sık uyanma diğer önemli belirtilerdir.

Bu şikayetlere sıklıkla yorgunluk, baş ağrısı ve kas ağrıları, yutma güçlüğü, titreme ve seyirmeler, terleme, tahammülsüzlük, bulantı, sersemlik hissi, sıcak basması gibi bazı bedensel belirtiler eşlik eder. Denetlenemez nitelikte olan endişe hali en az altı ay boyunca hemen her gün vardır ve gün boyunca sürer. Hastalığın oluşmasında kalıtsal etkenler, kişinin biyolojik yapısı, kişilik özellikleri ve stres verici yaşam olayları etkilidir. Diğer kaygı bozukluklarına göre daha ileri yaşta başlar; yaşlılıkta en sık görülen kaygı bozukluğudur ve sıklıkla depresyonla birlikte bulunur.

Tedavi

Hastalar yorgunluk, gerginlik, kas ağrısı ve baş ağrısı gibi bedensel belirtiler nedeniyle çoğu zaman psikiyatri dışı branş hekimlerine başvururlar ve doğru tanının konması gecikebilir. Tedavisinde ilaç, psikoterapiye ek olarak destekleyici yaklaşım ve gevşeme egzersizleri önerilir.

Kaygı bozukluğu tedavisi için ilaçlı ve ilaçsız tedavi seçenekleri bulunmaktadır. Kaygının yoğunluğu, tipi, seyri ve diğer sorunlara eşlik etmesi gibi faktörlere göre tedavi seçenekleri değişmektedir. İlaçsız tedavide bilişsel davranışçı terapi modeli uygulanır; ilaçlı tedavi seçenekleri ise hastanın durumuna özel olarak ayarlanır.